Không phải ai cũng đi lễ được thường xuyên, nhưng bữa chay ngày rằm thì nhà nào cũng nấu được.
Vài món quen của vùng đất phương Nam vừa rẻ vừa nhanh, và nấu chay thì lại càng đơn giản.
Canh chua chay
Nước dùng từ rau củ. Không dùng nước xương.
Me là nguồn chua quen nhất. Dầm lấy nước.
Dứa cũng cho chua và ngọt. Thái miếng.
Khế chua cũng dùng được. Vị nhẹ hơn.
Cà chua cho màu và chua nhẹ. Bổ múi cau.
Bạc hà là rau đặc trưng. Tước vỏ trước khi thái.
Đậu bắp thái xéo. Cho vào sau cùng.
Giá đỗ cho lúc tắt bếp. Giữ giòn.
Đậu hũ chiên hoặc nấm. Phần đạm.
Nêm nước tương và đường. Cân chua ngọt mặn.
Rau om và ngò gai rắc cuối. Mùi đặc trưng.
Không đun lâu sau khi bỏ rau. Rau nhũn.
Ăn nóng với cơm. Đúng kiểu.
Canh chua chay chỉ khác canh chua thường ở nước dùng, và nước rau củ cho vị ngọt thanh không thua gì. Ngọt từ rau củ.
Kho quẹt chay
Món chấm rau luộc. Rất đưa cơm.
Bản chay dùng nước tương thay nước mắm. Thay đổi chính.
Thêm đường cho sánh. Kho tới khi kẹo lại.
Nấm băm nhỏ thay tôm khô. Nấm đông cô hoặc nấm mèo.
Đậu hũ băm cũng được. Cho có cái.
Tiêu xay nhiều. Vị đặc trưng.
Ớt băm tuỳ người ăn. Để riêng nếu có trẻ nhỏ.
Hành tỏi phi nếu không kiêng. Bỏ hẳn nếu nhà kiêng ngũ vị tân.
Không kiêng thì thêm sả băm. Thơm hơn.
Kho trong nồi đất thì giữ nóng lâu. Không bắt buộc.
Kho lửa nhỏ. Dễ cháy.
Nêm nhạt hơn thói quen. Món này rất mặn.
Ăn với rau luộc và cơm nóng. Đủ một bữa.
Kho quẹt chay đúng là phải sánh và mặn vừa, và nấm băm nhỏ làm được đúng vai trò của phần đạm trong món gốc. Sánh và mặn vừa.
Rau luộc chấm
Rau lang là lựa chọn quen nhất. Rẻ và ngọt.
Rau muống cũng vậy. Quanh năm.
Đọt bí luộc. Mềm và ngọt.
Bầu bí luộc. Hợp người ăn nhạt.
Đậu bắp luộc. Chấm kho quẹt rất hợp.
Luộc nước sôi mạnh. Rau xanh hơn.
Cho chút muối vào nước luộc. Giữ màu.
Không đậy vung khi luộc rau xanh. Rau thâm.
Vớt ra ngay khi vừa chín. Không để nhừ.
Giữ nước luộc làm canh. Không đổ đi.
Vắt chanh vào nước luộc rau. Thành món canh đơn giản.
Bày rau ra đĩa rộng. Không chồng đống.
Ăn nóng. Nguội thì mất ngon.
Rau luộc là món rẻ nhất trong mâm nhưng lại là món quyết định bữa cơm có ngon hay không. Rẻ mà quan trọng.
Sắp mâm ngày rằm
Khung bốn món là đủ. Cơm, canh, kho, rau.
Thêm đồ chua nếu có. Đổi vị.
Thêm trái cây tráng miệng. Đơn giản.
Không cần nhiều món. Ăn hết là được.
Nấu lượng vừa đủ. Tránh thừa.
Nấu từ sáng nếu nhà bận. Hâm lại buổi chiều.
Món kho nấu trước được. Để lâu càng thấm.
Rau luộc nấu sau cùng. Ăn ngay.
Bày mâm gọn gàng. Không cần cầu kỳ.
Cả nhà ăn cùng nhau. Ý nghĩa nằm ở đây.
Không bắt ai phải ăn chay. Là lựa chọn của mỗi người.
Nấu thêm một món mặn nếu nhà có người không ăn chay. Hài hoà.
Ăn hết phần đã nấu. Đúng tinh thần.
Mâm chay ngày rằm không cần nhiều món, cái đáng giữ là cả nhà ngồi ăn cùng nhau. Ngồi cùng nhau là chính.
Mẹo nấu nhanh
Sơ chế rau từ tối hôm trước. Rửa và để ráo.
Cất rau trong hộp có giấy thấm. Giữ tươi.
Ngâm nấm khô từ sớm. Giữ nước ngâm làm nước dùng.
Chiên sẵn đậu hũ. Cất tủ lạnh dùng dần.
Nấu nước dùng rau củ một nồi lớn. Chia hộp cấp đông.
Rã đông nước dùng khi cần. Tiết kiệm nhiều thời gian.
Kho một nồi ăn hai bữa. Món kho để được.
Luộc rau trong lúc kho đang sôi. Làm song song.
Dùng một nồi cho nhiều việc. Đỡ rửa.
Dọn dần trong lúc nấu. Không dồn cuối.
Chuẩn bị gia vị ra sẵn. Không phải tìm.
Ghi lại công thức đã ưng. Lần sau khỏi đoán.
Nấu quen thì nhanh dần. Không cần vội ngay từ đầu.
Bữa chay nấu nhanh được là nhờ chuẩn bị từ tối hôm trước chứ không phải nhờ nấu vội. Chuẩn bị trước là nhanh.
Gia vị hay dùng
Nước tương là gia vị chính. Thay nước mắm.
Chọn loại đậm để kho. Loại nhạt để chấm.
Tương hột dầm cho món kho. Vị đậm kiểu Nam.
Chao cho món xào và món chấm. Rất đặc trưng bếp chay.
Đường thốt nốt cho vị ngọt dịu. Hợp món kho.
Đường trắng cũng dùng được. Ngọt gắt hơn.
Nước dừa tươi cho món kho. Ngọt và thơm.
Nước cốt dừa cho món béo. Dùng vừa phải.
Tiêu xay dùng nhiều trong bếp chay. Thay phần cay của ớt.
Nấm khô là nguồn vị đậm. Ngâm rồi giữ nước.
Bột nêm nấm nếu nhà quen dùng. Đọc thành phần.
Nhà kiêng ngũ vị tân thì bỏ hành tỏi. Dùng gừng, tiêu, sả thay.
Người dị ứng đậu nành thì tránh nước tương và chao. Dùng muối và tiêu.
Bộ gia vị của bếp chay miền Nam gọn lại còn nước tương, tương hột, chao và đường, và bốn thứ đó đủ cho gần hết món thường ngày. Bốn thứ là đủ.
Lỗi hay gặp
Nấu canh chua rồi đun lâu. Rau nhũn hết.
Cho giá vào quá sớm. Mất giòn.
Không tước vỏ bạc hà. Xơ và ngứa.
Kho quẹt lửa to. Cháy khét.
Kho quẹt nêm quá mặn. Không chữa được.
Đậy vung khi luộc rau xanh. Rau thâm.
Luộc rau quá lâu. Nhừ và mất màu.
Đổ nước luộc rau đi. Phí một bát canh.
Nấu quá nhiều món. Mệt mà ăn không hết.
Nấu thừa rồi bỏ. Trái tinh thần.
Bắt cả nhà ăn chay theo. Không nên.
Không sơ chế trước. Nấu tới khuya.
Không ghi lại công thức đã ưng. Lần sau lại đoán.
Bữa chay tại nhà thành công khi nó đơn giản và cả nhà ăn hết, chứ không phải khi mâm có nhiều món. Đơn giản và ăn hết.
